Nền móng kinh tế học: Trường phái tân cổ điển hay Keynes?

Hiểu về lý thuyết và hành động của các nhà kinh tế học luôn phức tạp. Tuy nhiên mọi thứ sẽ dễ hiểu hơn nếu biết họ theo(có xu hướng theo, chịu ảnh hưởng bởi) trường phái kinh tế học nào.

Nền móng kinh tế học: Trường phái tân cổ điển hay Keynes?

Có hai trường phái đối lập nhau, gây ảnh hưởng không chỉ đối với kinh tế mà gần như mọi mặt của đời sống như chính trị. Đó là:

  • Trường phái tân cổ điển (Orthodox, Neoclassical)
  • Trường phái Keynes, Thể chế ( Keynesian, Institutionalist)

Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu hai trường phái bao trùm gần như toàn bộ tranh cãi của các nhà kinh tế.

Trường phái tân cổ điển

Tư duy cốt lõi của tân cổ điển là con người lý trí.

Con người về bản chất là thích thoải mái và ghét sự khó chịu, đau đớn. Sự thoải mái, được định nghĩa như "lợi ích" (Utility). Con người luôn cố gắng tối đa mức thoả dụng và tránh xa sự thiếu lợi ích.

Tân cổ điển cho rằng con người là lý trí và luôn tìm cách tối đa hoá lợi ích của bản thân. Nếu không có điều kiện kèm theo, họ luôn tìm kiếm lợi ích vô hạn. Tuy nhiên, mọi tài nguyên trong xã hội đều có giới hạn, thành ra con người phải có sự thoả hiệp lẫn nhau, sao cho mỗi bên đều đạt được lợi ích tốt nhất của mình.

  • Hiệu ứng thay thế: Trong thị trường tự do, việc trao đổi hàng hoá phụ thuộc vào giá tỷ lệ (ví dụ giá dựa vào thời gian làm việc. Ví dụ: dựa vào chi phí, công sức nuôi 20 con gà = 1 con lợn = 5 con cá. Những người tham gia thị trường hiểu sự trao đổi ngang giá và lấy đó là tín hiệu. Khi có sự tăng giảm giá của một sản phẩm (như giá cá tăng dẫn đến giá gà, heo tăng theo).
  • Điểm cân bằng giá. Sự tăng giảm nguồn cung và nhu cầu sản phẩm dẫn đến giá dao động theo. Tuy nhiên, giá luôn dao động quanh một điểm cân bằng mà ở đó, nếu nhu cầu tăng lên, giá tăng tạm thời sẽ thúc đẩy nguồn cung sẽ tăng theo để đáp ứng và giá lại điều chỉnh về lại giá cũ. Adam Smith gọi đó là "Bàn tay vô hình". Khi có sự bất hợp lý về giá, "bàn tay vô hình" sẽ điều chỉnh lại cung cầu và đẩy giá về vùng hợp lý. Như vậy, thị trường tự do sẽ tự có cơ chế điều chỉnh giá về giá trị hợp lý
  • Nhà nước, ngoài nhiệm vụ bảo vệ an ninh và theo dõi các quy định luật pháp, nên càng ít can thiệp vào thị trường càng tốt. Để thị trường tự điều chỉnh tốt hơn là có sự tác động từ chính sách.
  • Tân cổ điển tối ưu lợi ích của từng cá nhân nên họ rất khó chịu với ý tưởng "lấy của người này bù cho người kia". Tuyên bố của Tân cổ điển là: "Bạn xứng đáng với cái mà bạn có" và yêu cầu nỗ lực tự thân thay vì nhận sự hỗ trợ của nhà nước. .
  • Tân cổ điển nổi lên như một trào lưu chính thống từ sau Chiến tranh thế giới 2, trong kinh tế, chính trị.

Tổng thống Mỹ, Ronal Reagan từng nói: "Chính phủ không giải quyết vấn đề, chính phủ chính là vấn đề"

Thủ tướng Anh, Margaret Thatcher: " Chính phủ không có tiền, tất cả là tiền của người dân"

  • Giảm vai trò của nhà nước, để thị trường tự do tự vận hành là ý tưởng xuyên suốt của Tân cổ điển.
  • Trong định nghĩa về kinh tế, Tân cổ điển cho rằng:
Kinh tế học là sự phân chia tài nguyên khan hiếm cho các nhu cầu vô hạn

Bởi vì tài nguyên là hữu hạn, nên con người nhìn chung là không được hài lòng tối đa. Và bởi vì nguồn tài nguyên là giới hạn, việc phân phối sản xuất đòi hỏi sự phân phối, sản xuất theo kiểu được cái này thì phải hi sinh cái kia. Nếu bạn muốn có thêm nhiều súng thì bạn phải hi sinh bớt bơ và ngược lại.

Chủ nghĩa Keynes (Keynesian, Heterodox, Institutionlist)

Lý thuyết kinh tế cổ điển thứ hai chúng ta đề cập ở đây có hướng tiếp cận khá khác biệt. Sau đây là một vài ý tưởng của họ:

  • Họ cho rằng không tồn tại con người lý tính. Nhu cầu của con người được thúc đẩy bởi nhà nước, bởi văn hoá và xã hội. Và nhìn chung con người không "có logic, tối ưu hoá lợi ích bản thân (ích kỉ)" như các nhà tân cổ điển kì vọng. Con người là loài sống cộng đồng. Tính ích kỉ cá nhân có thể bị đánh giá thấp. Nhiều hoạt động hợp tác yêu cầu giảm tính cá nhân xuống thấp nhất, thậm chí hi sinh vì lợi ích cộng đồng. Điều mà con người lý tính hoàn toàn không chấp nhận.
  • "Tối đa lợi ích" là một khái niệm khá mơ hồ. Một chiếc oto Honda và Ford cái nào tốt hơn? Liệu trước khi đi bạn có biết được? Hay, thậm chí sau khi sử dụng xe Honda vài năm, liệu bạn có chắc rằng nó tốt hơn Ford. Trên thực tế, rất nhiều thứ bạn quyết định hằng ngày mà chính bạn cũng không biết chúng có tối ưu hoá lợi ích hay không. Quyết định của con người, theo những nghiên cứu gần đây là khá thiếu logic, phụ thuộc nhiều vào nhiều yếu tố: mức độ giàu có, quan hệ xã hội, chủng tộc, màu da, tôn giáo ...
  • Giá cả khó mà phụ thuộc hoàn toàn vào cung cầu. Giá bị ảnh hưởng bởi công ty với thị phần lớn nhất (Kiểu công ty độc quyền hoặc độc quyền nhóm). Lương khó mà phản ánh giá cung cầu, mà phụ thuộc vào sự thoả thuận giữa chủ và nhân công. Và, kể cả khi giảm lương để loại bỏ làm thêm giờ, tỷ lệ thất nghiệp cũng không hề giảm. Trên thực tế, giảm lương làm giảm nhu cầu đi làm và như vậy lại tăng tỷ lệ thất nghiệp.
  • Phân phối của cải trong xã hội: Không có của cải nào do một ai đó tạo ra lại không dựa vào xã hội mà họ thuộc về. Không có thành công của ai đó mà không nhờ sự hỗ trợ, làm việc, tiêu dùng của những người khác. Nên nói việc phân phối lại của cải (thông qua các chương trình của chính phủ như thuế, trợ cấp) ảnh hưởng đến lợi ích cá nhân là khá hạn hẹp.
  • Nhu cầu là có giới hạn, và tài nguyên là không giới hạn.

Đúng là nhu cầu của con người là tăng lên nhờ vào quảng cáo, tuy nhiên chúng không vô hạn. Kiểu như không ai ăn được quá 3-4 bữa/ngày. Tài nguyên có thể không hữu hạn vì con người có thể tìm ra sản phẩm, giải pháp thay thế. Khi dầu hết, con người chuyển sang dùng năng lượng hạt nhân, năng lượng tái tạo. Khi lượng ngựa làm thành phố ô nhiễm, người ta đã sáng chế ra oto chạy xăng, rồi chạy điện.

Nguồn tài nguyên quan trọng trong nền kinh tế là lực lượng lao động, lại thường xuyên ở tình trạng thừa mứa, không được sử dụng hết.

  • Do vậy định nghĩa của các nhà kinh tế theo Keynes:
Kinh tế học là ngành nghiên cứu về sự tạo ra và phân phối các nguồn tài nguyên trong xã hội

Trường phái Keneys không chỉ xem xét đến việc phân phối tài nguyên mà còn tạo ra các nguồn tài nguyên nữa!

Vai trò của nhà nước, theo Keynes là một nhân tố quan trọng:

  • Nhà nước điều phối của cải trong xã hội thông qua qua các chương trình thu thuế và phúc lợi xã hội, quy định lương tối thiểu, điều kiện làm việc ...
  • Nhà nước có thể tạo ra tài nguyên hoặc sử dụng tài nguyên. Nhà nước có thể đầu tư nghiên cứu để tạo ra các tài nguyên mới (như năng lượng tái tạo). Có thể đóng vai trò như người mua cuối cùng (như trái phiếu) hoặc tăng việc làm thông qua các dự án đầu tư công.

Trường phái kinh tế Keynes, và đại diện của nó là Chính sách tiền tệ hiện đại (Modern Monetary Policy) đang được sử dụng rộng rãi tại hầu hết các quốc gia hiện tại. Khi chính phủ đang can thiệp mạnh vào thị trường trong giai đoạn khủng hoảng (như khủng hoảng tài chính năm 2009 và Covid-19). Điều này nhận được rất nhiều phản đối của những người theo trường phái Tân Cổ Điển

Tạm kết

Chúng ta đã đi qua sơ lược hai nhánh tư tưởng chính quyết định hành động của chính phủ, và các nhà kinh tế. Không có quyết sách nào lại không chịu ảnh hưởng của tư tưởng này và chịu chỉ trích của tư tưởng kia. Tuy nhiên, việc hiểu nội dung của từng tư tưởng, và áp dụng chúng vào những thời điểm thích hợp có thể giúp nền kinh tế vượt qua khủng hoảng và phát triển ổn định.


Share Tweet Send
0 Bình luận
Đang nạp...
You've successfully subscribed to Finaz.vn
Great! Next, complete checkout for full access to Finaz.vn
Welcome back! You've successfully signed in
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.