Lạm phát ở Việt Nam, những điều có thể không có trong sách

Nền kinh tế Việt Nam vẫn tồn tại những vấn đề không giải thích được bằng số liệu. Bài viết này thử đưa ra một vài con số như vậy thông qua kiều hối và ảnh hưởng tới lạm phát

Lạm phát ở Việt Nam, những điều có thể không có trong sách

Viết về lạm phát là rất khó. Thứ nhất, có quá nhiều bài viết. Và dựa trên số liệu rất khoa học. Thứ 2, có quá nhiều lý thuyết về lạm phát và không có lý thuyết nào đúng hoàn toàn cả. Các lý thuyết về kinh tế đều như vậy. Thứ 3, các số liệu đo lường lạm phát (như CPI hoặc cảm quan kiểu bát phở tăng giá) đều có hạn chế nhất định và nếu ai cũng bám vào nhận định của mình thì đều khó có sự đồng ý chung được.

Bài viết là nhận định chủ quan của mình về Lạm phát tại Việt Nam, nguyên nhân và vài kết luận. Hoàn toàn không phải lời khuyên về đầu tư. Đây hoàn toàn là suy nghĩ cá nhân, được sắp xếp lại như một ghi chú cá nhân hơn là một bài viết.

Nguyên nhân gây ra lạm phát

Cung cầu

Ai học kinh tế đều biết nguyên nhân gây ra lạm phát là do cung cầu. Cụ thể nếu nguồn cung sụt giảm hoặc nhu cầu tăng quá mạnh. Xảy ra một hoặc hai hoặc cả hai là nguyên nhân gây ra lạm phát. Liệu Việt Nam có xảy ra lạm phát vì nguyên nhân cung cầu?

E là khó.

Thứ nhất, Việt Nam là nước xuất siêu. Nghĩa là xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu. Chúng ta nhập khẩu nguyên vật liệu (như vải, sợi, quặng, gỗ) sử dụng nhân công giá rẻ để sản xuất, chế biến và xuất khẩu. Do vậy giá nguyên liệu đầu vào tăng được đẩy vào giá bán. Ít ảnh hưởng đến tình hình trong nước.

Thứ 2, xem lại cơ cấu tính rổ CPI cho thấy các trọng số lớn nhất đến từ thực phẩm và nhà ở, điện nước, chất đốt. 36% giá trị rổ sản phẩm đến từ thực phẩm. Việt Nam vốn có khả năng tự sản xuất và cung cấp lương thực thực phẩm nên khả năng tăng chỉ số CPI dựa trên trọng số này là thấp.

Cũng phải nói thêm rằng bát phở tăng giá đóng vai trò rất thấp trong rổ CPI. Ăn uống ngoài gia đình chiếm 9% trọng số với một danh sách các mặt hàng khác ngoài "bát phở". Việc tăng giá 12.5% (từ 40k lên 45k) của bát phở trong 1 năm chỉ phản ánh vào CPI đâu đó 0.12%. Đó chỉ là con số ước đoán.

Rổ sản phẩm tính CPI của Việt Nam. Nguồn: Tổng cục thống kê

Do dòng tiền

Dòng tiền vào & ra khỏi quốc gia dựa trên xuất nhập khẩu, đầu tư và kiều hối.

  • Việt Nam đang có thặng dư về xuất nhập khẩu (nghĩa là xuất khẩu > nhập khẩu)
  • Việt Nam đang có dòng vốn FDI dương (16,2 triệu USD/2019)
  • Việt Nam đang có lượng kiều hối đổ về đều đều (17,2 triệu USD/2020)
Cán cân xuất nhập khẩu của Việt Nam. Nguồn: trading economics

Điều đó có nghĩa là một lượng tiền lớn đã đi vào nền kinh tế mỗi năm. Cần lưu ý là Việt Nam không cho ngoại tệ lưu thông. Nếu công ty nhận được thanh toán bằng USD, sau khi thanh toán nguyên vật liệu nhập khẩu, họ sẽ phải chuyển đổi sang tiền Việt để trả lương cho nhân viên và ghi nhận lợi nhuận bằng tiền Việt. Như vậy, mỗi đồng lợi nhuận của công ty được chuyển thành tiền việt, nhà nước sẽ giữ lại tiền ngoại tệ và in một khoản tiền Việt tương ứng trả cho công ty. Như vậy thặng dư xuất nhập khẩu đồng nghĩa với in thêm tiền và tiềm ẩn lạm phát.

Trường hợp kiều hối tăng lạm phát

Cũng như thặng dư xuất nhập khẩu hay tăng đầu tư FDI, kiều hối cũng là kênh tăng dòng tiền vào quốc gia.

Nhìn một cách trực quan, khi một gia đình cho con trai/gái họ đi làm việc tại Nhật, Hàn, Đài ... ai cũng mong con cái họ sẽ tích luỹ được một lượng vốn để sau này về lại quê hương có thể phát triển được. Tiền được gửi về hàng tháng sẽ được làm gì? Tích luỹ và mua mảnh đất! Đó là lý do vì sao giá đất ở quê có thể tăng mạnh và tốt như vậy. Gần như xã nào cũng đền bù ruộng đất, lập khu dân cư để phân lô bán đất! Sau đó là xây nhà, tăng nhu cầu vật liệu xây dựng.

Ở những nơi khác, Việt kiều gửi tiền về phụ giúp gia đình sẽ được tiêu dùng ngay. Tất nhiên cả hai trường hợp đều tiền ngoại tệ gửi về sẽ được giữ lại ngân hàng và một lượng tiền mới được in ra thay thế.

Nhìn một cách khoa học, báo cáo sau nói về liên hệ giữa kiều hối và lạm phát tại Việt Nam, lấy dữ liệu từ năm 1996- 2012. Theo đó bài báo kết luận:

  • Kiều hối làm tăng lạm phát, đặc biệt khi ngân hàng nhà nước thực hiện chính sách cố định tỷ giá. (Việt Nam đã bỏ chính sách này)

Nguồn bài báo Remittance and Inflation - An Empirical Study for Vietnam

Chưa hết! Lượng kiều hối được thống kê qua kênh ngân hàng chưa phản ánh hết lượng tiền gửi về thực sự. Theo một báo cáo khác, có đến 43% lượng kiều hối gửi về thông qua kênh không chính thức. Đại lý, tiệm vàng, kiểu vậy. Nên con số thực sự còn lớn hơn.

Mặt khác tiền gửi về để mua bất động sản. Nhưng bất động sản không phản ánh trong CPI! Chỉ một phần nhỏ phản ánh thông qua giá thuê nhà. Số người đi nước ngoài làm để dành tiền mua đất, xây nhà, theo nhận định cá nhân là rất lớn!

Tạm kết

Bài viết hơi lộn xộn, phản ánh nhận định chủ quan là, lạm phát ở Việt Nam không đến từ cú sốc cung cầu nào cả. Mùa covid Việt nam khá yên bình, không bị cách trở. Việt Nam có khả năng tự cung tự cấp cao, hưởng lợi từ sản xuất nên ít bị ảnh hưởng bởi tăng giá nguyên liệu và vận chuyển. Tuy nhiên việc nguồn vốn đầu tư, thặng dư thương mại và nguồn kiều hối tăng có thể là nguyên nhân tăng lạm phát.

Việc này có ý nghĩa gì? Nếu đầu tư ở Việt Nam bạn có thể không quá lo lắng về vấn đề lạm phát, nhất là trong tương lai gần. Và, lượng kiều hối tăng rất thấp năm 2020 do ảnh hưởng bởi dịch bệnh có thể ảnh hưởng đến bất động sản ở địa phương do các khoản mua đất trả dần có thể không được thanh toán đầy đủ trong những tháng tới.


Share Tweet Send
0 Bình luận
Đang nạp...
You've successfully subscribed to Finaz.vn
Great! Next, complete checkout for full access to Finaz.vn
Welcome back! You've successfully signed in
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.